در شرایط سربالایی یا ترافیک سنگین، موتور خودرو تحت فشار بسیار زیادی قرار میگیرد و اگر سیستم خنککننده مشکلی داشته باشد، آمپر آب بهسرعت بالا میرود و موتور جوش میآورد. در ادامه از بخش دانستنی های خودرو ۶ دلیل شایع این مشکل را بهطور کامل و حرفهای توضیح میدهیم تا بتوانید عیبیابی دقیقتری انجام دهید.
۱. خرابی و بسته ماندن ترموستات
ترموستات مانند یک شیر هوشمند عمل میکند؛ وقتی موتور سرد است، مسیر آب به سمت رادیاتور را میبندد تا موتور سریعتر گرم شود و وقتی به دمای کاری رسید، باز میشود تا آب خنک از رادیاتور به موتور برگردد. اگر ترموستات خراب شود و در حالت بسته بماند، آب فقط در موتور و بلوک سیلندر میچرخد و به رادیاتور نمیرود. در سربالایی و ترافیک که دور موتور بالاست و نیاز به خنککاری شدید داریم، موتور بهسرعت داغ میکند.
علائم همراه: آمپر آب درجا بالا میرود حتی وقتی تازه حرکت کردهاید، شیلنگ بالایی رادیاتور سرد میماند ولی شیلنگ پایینی داغ است.
راهحل: تعویض ترموستات (معمولاً هزینه کمی دارد).
۲. خرابی واترپمپ و عدم گردش صحیح آب
واترپمپ قلب سیستم خنککننده است و با پروانه خود آب و ضدیخ را در موتور و رادیاتور به گردش درمیآورد. اگر پروانه واترپمپ شکسته، شل یا خورده شده باشد یا خود پمپ لقی داشته باشد، حجم گردش آب بهشدت کم میشود. در سربالایی که موتور بار زیادی میکشد، کمبود گردش آب باعث میشود گرما در بلوک سیلندر جمع شود و جوش بیاید.
علائم همراه: صدای زوزه یا جیرجیر از سمت تسمه تایم یا دینام، نشتی آب از زیر واترپمپ، لقی شدید در محور پمپ.
راهحل: تعویض کامل واترپمپ (در خودروهای تسمهتایمدار معمولاً همراه تسمه تایم تعویض میشود).
۳. گرفتگی مجرای داخلی و خارجی رادیاتور
رادیاتور دو نوع گرفتگی دارد:
- گرفتگی خارجی: گردوخاک، حشرات، برگ و گلولای جلوی پرههای رادیاتور را مسدود میکند → جریان هوا کم میشود.
- گرفتگی داخلی: رسوب، جرم ضدیخ کهنه، زنگزدگی لولهها → مسیر عبور آب تنگ میشود. در ترافیک که سرعت خودرو کم است و باد طبیعی به رادیاتور نمیخورد، این گرفتگیها باعث میشوند خنککاری بهشدت افت کند.
علائم همراه: دمای آب در ترافیک خیلی سریع بالا میرود، ولی در جاده باز و سرعت بالا عادی میشود.
راهحل: شستوشوی خارجی با آب فشارقوی + در موارد شدید رسوبزدایی یا تعویض رادیاتور.
۴. وجود هوا در سیستم خنککننده یا نشتی
وقتی هوا داخل سیستم باشد (هواگیری نشده) یا جایی نشتی داشته باشد، حجم واقعی مایع خنککننده کم میشود و حباب هوا مانع گردش صحیح میشود. در سربالایی حبابها به سمت بالا میروند و جلوی گردش آب به بلوک را میگیرند → داغی موضعی و جوش آوردن.
علائم همراه: آمپر بالا و پایین میرود (نوسان شدید)، صدای قلقل از بخاری، کم شدن مداوم آب رادیاتور یا منبع انبساط.
راهحل: هواگیری کامل سیستم + پیدا کردن و رفع نشتی (واشر سرسیلندر، شیلنگ، واترپمپ، رادیاتور و …).
۵. ایراد در سیستم فنهای خنککننده
در ترافیک و سرعت پایین، تنها چیزی که رادیاتور را خنک میکند فنهاست. اگر:
- فیوز فن سوخته باشد
- رله فن خراب باشد
- خود موتور فن سوخته یا پروانه شکسته باشد
- سنسور دما یا ECU دستور روشن شدن فن را ندهد موتور درجا داغ میکند.
علائم همراه: در ترافیک آمپر بالا میرود ولی وقتی حرکت میکنید و باد میخورد پایین میآید، فنها اصلاً کار نمیکنند یا فقط یکی کار میکند.
راهحل: چک فیوز و رله → تست موتور فن → بررسی سنسور دما و سیمکشی.
۶. نداشتن ضدیخ مناسب یا کیفیت پایین آن
ضدیخ فقط برای زمستان نیست! وظایف اصلی آن:
- بالا بردن نقطه جوش مایع خنککننده (تا ۱۱۰-۱۲۰ درجه بهجای ۱۰۰ درجه آب خالص)
- جلوگیری از رسوب و خوردگی
- روانکاری واترپمپ اگر فقط آب خالی بریزید یا ضدیخ بیکیفیت و کهنه استفاده کنید، در بار زیاد (سربالایی و ترافیک) مایع خیلی زود به جوش میآید.
علائم همراه: مایع داخل منبع انبساط قهوهای یا زنگزده است، رسوب زیاد در رادیاتور و شیلنگها.
راهحل: تخلیه کامل سیستم + استفاده از ضدیخ با نسبت ۵۰/۵۰ (نصف آب جداشده، نصف ضدیخ با استاندارد) و تعویض هر ۲ سال یکبار.
۹۰٪ مواقع مشکل از فنهای رادیاتور یا گرفتگی خارجی رادیاتور است. چون در سرعت بالا باد طبیعی رادیاتور را خنک میکند، اما در ترافیک فقط فن باید کار کند. اول چک کنید فن روشن میشود یا نه، بعد رادیاتور را از نظر کثیفی خارجی بررسی کنید.
این علامت کلاسیک هوا گرفتن سیستم خنککننده یا نشتی کوچک است. حباب هوا در مسیر میچرخد و گاهی جلوی گردش آب را میگیرد و آمپر نوسان میکند. حتماً هواگیری کامل انجام دهید و نشتی را پیدا کنید.
بله اگر ترموستات در حالت بسته گیر کند، حتی در سرمای زمستان هم موتور جوش میآورد چون آب به رادیاتور نمیرود. البته در زمستان دیرتر متوجه میشوید چون هوا خودش خنککننده است.
واشر سرسیلندر میسوزد. سرسیلندر تاب برمیدارد یا ترک میخورد. پیستونها میگیرند.
